İlişki danışmanlığı nedir?

İlişki danışmanlığı, kişiler arası ilişkileri daha doyum verici hale getirmek için gerçekleştirilen bir psikolojik danışmanlık sürecidir. Bu durumda, ilişki danışmanı için de, çok genel bir ifade olarak, “ilişki danışmanlığı hizmeti sunan profesyonel kişi” tanımını kullanabiliriz.

İlişki danışmanlığı, ilişki ve psikolojik danışmanlık kavramları etrafında şekillenir.

İlişki, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlüğü‘nde, “iki şey arasında karşılıklı ilgi, bağ, münasebet, temas” anlamları ile karşılık buluyor.

İnsan, bir ilişkiden doğan ve ilişki içine doğan bir varlıktır. Yani hayata gelebilmesi ve hayatta kalabilmesi ancak ilişki ile mümkündür insanın. Böyle baktığımızda insan ilişkileri, insan için en temel yaşantı düzlemlerinden biridir diyebiliriz. Dolayısıyla insan ilişkisi bizim için vazgeçilmez bir yaşantıdır. Hal böyle olunca, yaşadığımız (annemizle, babamızla, kardeşimizle, arkadaşımızla, eşimizle, patronumuzla vb.) ilişki biçimleri, hissetme şeklimize direk etki eden unsurlar olarak önem kazanmaktadır.

Psikolojik danışmanlık, psikoloji biliminin verileri ışığında, sorunlarını çözmeleri ve kendilerini geliştirmeleri konusunda kişilere yardımcı olan bir uzmanlık alanıdır. Benim kastettiğim ilişki danışmanlığı, profesyonel bir meslek olan psikolojik danışmanlık bağlamında gerçekleştirilen çalışmadır.

Gerçeklik terapisinin kurucusu William Glasser‘a göre, mutsuz insanların özelliklerinden birisi, önemsedikleri bir -ya da daha fazla- insanla problemli ilişki(ler) yaşamaktır. William Glasser’ın ne kadar haklı olduğuna psikolojik danışmanlık seanslarımda sıklıkla şahit olmaktayım. Danışmaya gelen insanların neredeyse hepsi, ya şimdi ya da geçmişte sorunlu (veya doyum vermeyen) ilişkilerinden yakınmaktadırlar.

İlişki Danışmanlığı Çeşitleri Neler Olabilir?

Bana göre ilişki danışmanlığının etki alanı tüm insan ilişkilerini kapsayacak şekilde geniş tutulabilir. Yani biz, sahip olduğumuz herhangi bir ilişkiyi (ebeveyn-çocuk, kardeşlik, arkadaşlık vb.) daha doyum verici hale getirebilmek için ilişki danışmanlığından istifade edebiliriz. Bununla birlikte, ilişki danışmanlığı esas vurgusunu, yakın ilişkiler, duygusal -romantik, erotik- ilişkiler üzerine yapar. İlişkinin yapısına göre ilişki danışmanlığı farklı isimler alabilir.

Herhangi biriyle yaşadığımız ilişkiyi daha doyum verici hale getirmek için gerçekleştireceğimiz danışmanlık sürecine kişiler arası ilişki danışmanlığı diyebiliriz. Evli olmayan çiftlerin yaşadıkları sorunların çözümü için gerçekleştirilen ilişki danışmanlığına çift danışmanlığı denebilir. Evli çiftlerin ilişki sorunları için gerçekleştirilen ilişki danışmanlığına evlilik danışmanlığı, aile (anne-baba ve çocuklar) üyeleri arasındaki sorunların giderilmesi için gerçekleştirilen ilişki danışmanlığına, aile danışmanlığı denebilir. Özetle ilişki danışmanlığı, insan hayatındaki tüm ilişkileri konu edinebilir.

İlişki danışmanlığının temel amacı, doyum veren, tatmin sağlayan bir ilişki inşa etmektir. Bir ilişkinin doyum vericiliğini tarafların ilişkiden beklentileri ve ilişkiden elde ettikleri oluşturur. Beklenti ile elde edilen arasındaki fark ne kadar az ise, ilişkinin o kadar doyum verici olduğu söylenebilir. Bu açıdan bakıldığında her ilişki özeldir ve özneldir. Dolayısıyla tüm insanlık için katı, standart bir ilişki danışmanlığı hedefi ya da doyum verici ilişki kriterleri belirlemek çok zordur.

İlişki Danışmanlığında Bazı Önemli Noktalar

Her psikolojik danışmanlık ekolü ve her psikolojik danışman belirli paradigmaları esas olarak kabul eder. Bu esaslar pratiğin/uygulamaların özünü oluşturur; uygulamalara şekil verir. Ben de, ilişki danışmanlığı ile ilgili temel paradigmalarımı şöyle ifade edebilirim:

  • İnsanın ilişkiye ihtiyacı vardır: Yazının giriş kısmında da belirtildiği üzere, insani ilişki insanlar için lüks değil, temel bir ihtiyaçtır. Biz, yakınlık, güven, sevgi gibi pek çok temel ihtiyacımızı ilişkiler aracılığıyla giderebiliyoruz.
  • İlişkiler insani ihtiyaçlarımızı gidermek için gerçekleştirilirler: Tüm insani eylemler bir ihtiyacı gidermeye dönük gerçekleştirilirler. Söz konusu ihtiyaçların bilincinde olup olmamamız bu durumu değiştirmez. Dolayısıyla bir ilişkiden memnun olmadığımızı söylediğimizde, o ilişki içerisinde bazı temel ihtiyaçlarımızın karşılanmadığı ifade ediyoruzdur. Bu temel insani ihtiyaçlarımıza dair pek çok kuramcı pek çok farklı kategorizasyon yapmıştır. Güven (insanlara ve dünyaya), sevilme, sevme, ait olma, önemsenme, kabul edilme, beğenilme, güçlü olma, doğal/ spontan olma, yapabilirlik, eğlenebilme, özgür olma, hayatta anlam bulma vb. bu temel ihtiyaçlar arasında merkezi konumda yer alır. Bu ihtiyaçlar giderildiği oranda ilişki doyum verici olur. İlişki danışmanlığı bir anlamda, ilişki içerisindeki insanların bu ihtiyaçlarını uygun yollarla gidermelerini sağlamaktır.
  • İlişkiler psikolojik problemlerin oluşumunda ve sağaltımında rol alırlar: W. Glasser mutsuz insanların en büyük ortak özelliklerinden birinin, önemsedikleri bir insanla problemli ilişki yaşamaları olduğunu söylüyor. Yaşanamayan doyum verici ilişkilerin olumsuz sonuçlarını danışanlarımızda sıklıkla gözlemleyebiliyoruz. İlişkilerde aldatılma, önemsenmeme, sevilmeme, dikkate alınmama, özgürlüklerin kısıtlanması vb. insanlarda mutsuzluk, ümitsizlik, karamsarlık, anlamsızlık, çaresizlik gibi katlanılması zor duygular ortaya çıkartıyor. Bununla birlikte, doyum verici bir ilişkinin psikolojik ve fizyolojik sağlık üzerinde olumlu/iyileştirici etkileri olduğu yapılan araştırmalar sonucunda görülmektedir. Doyum verici bir ilişki ile birlikte insanların daha sıcak, daha anlayışlı, daha mutlu vb. olduklarını günlük hayatımızda da gözlemleyebiliyoruz. Bu durumu bir Anadolu sözü çok güzel ifade eder: İnsan insanın zehrini alır! Bu bakış “İnsan insanın kurdudur!” bakışıyla taban tabana zıttır. Ortaya çıkardıkları sonuçları dikkate aldığımızda hangi yaklaşımı benimsememiz gerektiği daha bir önem kazanır.
  • Problemli ilişkiler daha doyum verici hale getirilebilir: Her ilişkinin daha doyum verici hale gelme şansı her zaman vardır. Ancak buradaki temel şart ilişkiyi oluşturan tarafların bunu istiyor olmalarıdır. Genelde insanlar ilişkilerde bekleyen, isteyen rolünü üstlenirler. Her iki taraf da vermeden istediği sürece hiç bir taraf hiçbir şey elde edemez. Bu yüzden ilişki danışmanlığında ilk fark ettirilmeye çalışılan şey problemlerin çözümü için her iki tarafın da aktif rol almasının gerekliliğidir. Şayet her iki taraf da “Ben bu ilişkiyi daha iyi hale getirmek istiyorum.” derse ilişki danışmanlığında yol alınabilir. W. Glasser bu durumu çözüm dairesine girmek şeklinde ifade eder. İlişki danışmanı bu noktada, tarafların aşamadığı noktaları görmelerinde ve etkin çözüm yolları üretmelerinde kendilerine yardımcı olur.
  • Problemli ilişkilerde her iki tarafın da rolü vardır: Pek çok insan, doyum vermeyen bir ilişkide kendini kurban olarak algılar. Tüm yaşananlarda kendisinin hiçbir etkisinin olmadığını, kötü bir kaderi yaşadığını vb. düşünür. Oysa asla unutulmamalıdır ki, hiçbir şey yapmamak da bir şey yapmaktır. Tabii ki, zor yanları olan-kişilik bozukluğu gibi- bir insanla ilişki yaşıyor olma ihtimalimiz vardır; ancak bu durumda bile ilişkinin oluşumunda ya da sürdürülmesinde bizim etkimiz sandığımızdan daha fazla olabilir. Bazen de insanlar ilişkideki problemlerin çözümü için çaba sarf etmeyi, karşı tarafın değişimi için çaba sarf etmek olarak algılayabilirler. Oysa başkalarını değiştirme gücümüz yoktur; başkalarını sadece etkileyebiliriz. Tutumları üzerinde kontrol sahibi olabileceğimiz sadece ve sadece kendimiziz.
  • İlişki danışmanlığı bir süreçtir: İnsan alışkanlıklarının çocuğudur ve alışkanlıkları değiştirmek çok zordur. Zaman zaman danışanların “Ben eşime yardımcı olmak istiyorum ama elimden başka bir şey gelmiyor!” dediğine şahit oluyorum. Bu çok anlaşılır bir şeydir. Çünkü insan doğduğu andan itibaren kişisel bakış açıları ve davranış kalıpları oluşturur; zamanla bunlar katılaşır ve değişmezmiş gibi algılanır. Dolayısıyla değişim de uzun ve zahmetli bir süreci gerektirir. İnsan ise, doyum verici bir ilişki oluşturmak için yeni şeyler öğrenmekle, problemli bir ilişkinin alışkanlığı arasında tercih yapmak durumundadır.
  • Bazen bir ilişkiyi sonlandırmak da işlevsel bir çözüm olabilir: İlişki danışmanlığının temel amacı, daha iyi ilişkiler yaşamamıza yardımcı olmaktır. Ancak bazen, bize zarar veren, ihtiyaçlarımızı engelleyen kişileri hayatımızdan çıkarmamız gerekebilir. Bu durumda da yeterince cesaretli olmalıyız.

Siz de ilişkiler ve ilişki danışmanlığı ile ilgili düşünce ve yorumlarınızı, bu yazının yorum kısmında benimle paylaşabilirsiniz. Görüşmek üzere.

Anasayfa » Sağlık » İlişki danışmanlığı nedir?

Yorum yapın